Nowelizacja kodeksu postępowania administracyjnego

Nowelizacja kodeksu postępowania administracyjnego

 

27 kwietnia 2017 r. Prezydent RP podpisał Ustawę o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw. Ustawa wejdzie w życie 1 czerwca 2017r. Jest to niewątpliwie akt o szerokim zasięgu, zmieniający przepisy sporej części dotychczasowego kodeksu jak i wprowadzający nowe, nieznane dotąd ustawie regulacje. Niniejszy tekst nakreśla kilka najważniejszych zmian odpowiadających głównym celom nowelizacji.

 

Szybsze załatwianie spraw.

 

W postępowaniu administracyjnym od większości decyzji administracyjnych wydanych przez organ pierwszej instancji możliwe jest wniesienie odwołania do organu drugiej instancji. Organ ten po rozpatrzeniu odwołania może m. in. podtrzymać decyzję organu pierwszej instancji lub uchylając ją w całości lub w części, rozstrzygnąć sprawę co do istoty. Zgodnie z obecnie obowiązującymi przepisami k.p.a. w przypadku, gdy organ odwoławczy stwierdzi, że organ I instancji w sposób niewystarczający wyjaśnił okoliczności mające istotny wpływ na postępowanie i wydanie decyzji, może wydać tzw. decyzję kasatoryjną, czyli uchylić decyzję organu pierwszej instancji i przekazać temu organowi sprawę do ponownego rozpatrzenia. Na podstawie nowych przepisów, strona będzie mogła w odwołaniu zażądać, aby organ odwoławczy w przypadku stwierdzenia wspomnianych powyżej istotnych naruszeń nie przekazywał sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji, tylko sam przeprowadził postępowanie wyjaśniające w zakresie niezbędnym do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy.

 

Co więcej, nowelizacja wprowadza nowy środek zaskarżenia decyzji kasatoryjnych, jakim będzie sprzeciw od decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.  W przypadku, gdy strona będąc niezadowolona z decyzji kasatoryjnej, wniesie sprzeciw do WSA, WSA w terminie 30 dni powinien rozpatrzeć ten sprzeciw i w przypadku uwzględnienia żądania strony, uchylić decyzje kasatoryjną. W takim przypadku sprawę będzie musiał rozpoznać organ II instancji bez przekazywania jej do ponownego rozpatrzenia.

 

Niewątpliwie duże znaczenie dla szybkości postępowania ma wprowadzona w nowelizacji możliwość zrzeczenia się odwołania od decyzji. W dotychczasowym stanie prawnym decyzja administracyjna wydana przez organ I instancji stawała się ostateczna, czyli podlegała wykonaniu dopiero po upływie terminu przewidzianego na wniesienie od niej odwołania. Zgodnie z nowymi przepisami, nie będzie konieczności oczekiwania na upływ terminu. Decyzja stanie się ostateczna i prawomocna z dniem doręczenia organowi oświadczenia o zrzeczeniu się odwołania od decyzji przez wszystkie strony postępowania.

 

Kolejną nowością, której zadaniem jest usprawnienie i przyspieszenie postępowania, są wprowadzone w Rozdziale 8a k.p.a. regulacje umożliwiające milczące załatwianie sprawy przez organ. Oznacza to, że w przypadku gdy przepis szczegółowy będzie przewidywać dla danej sprawy możliwość rozstrzygnięcia jej w sposób milczący, to sprawę uznaje się za załatwioną w sposób w całości uwzględniający żądanie strony, jeżeli w terminie miesiąca od dnia doręczenia żądania strony właściwemu organowi administracji publicznej, albo innym terminie określonym w przepisie szczególnym, organ ten nie wyda decyzji lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie (milczące zakończenie postępowania), albo nie wniesie sprzeciwu w drodze decyzji (milcząca zgoda).

 

Wyraźnym krokiem ustawodawcy w stronę stworzenia warunków sprzyjających szybszemu załatwianiu spraw jest także rozszerzenie odpowiedzialności porządkowej lub dyscyplinarnej pracownika za przewlekłe prowadzenie postępowania. Dotychczas taka odpowiedzialność dotyczyła tylko przejawów bezczynności, czyli przekraczania terminów. Rozszerzenie odpowiedzialności na przewlekłe prowadzenie postępowania umożliwi pociąganie do odpowiedzialności pracownika, który co prawda nie przekracza obowiązujących terminów, ale poprzez m. in. podejmowanie czynności pozornych, uniemożliwia załatwienie sprawy w czasie adekwatnym do stopnia jej skomplikowania.

 

Rozszerzenie partnerskich relacji między administracją, a stronami.

 

Z punktu widzenia relacji pomiędzy administracją, a stronami postępowania, ważną rolę odgrywają zmiany w ogólnych zasadach postępowania administracyjnego. Na szczególną uwagę zasługuje między innymi wprowadzona zasada rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony, jeżeli przedmiotem postępowania jest nałożenie na stronę obowiązku, bądź ograniczenie lub odebranie uprawnienia. Kolejno skonkretyzowano zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów administracji publicznej poprzez kierowanie się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania oraz unormowanie zasady, zgodnie z którą organy bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym.

 

Mediacja będzie nową, nieznaną doczasowej ustawie instytucją w postępowaniu administracyjnym. Nowododany Rozdział 5a umożliwia dobrowolne przeprowadzenie mediacji, jeżeli pozwala na to charakter sprawy. Jej celem jest polubowne rozstrzyganie kwestii spornych, wyjaśnienie i rozważenie okoliczności faktycznych i prawnych sprawy oraz dokonanie ustaleń dotyczących jej załatwienia w granicach obowiązującego prawa, w tym przez wydanie decyzji lub zawarcie ugody.

 

Zmiany nastąpiły także w postepowaniu dowodowym. Zgodnie z nowym art. 79a w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, organ informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Oznacza to, że organ jest zobowiązany poinformować stronę, jakie fakty, mogące mieć znaczący wpływ na korzystne dla niej załatwienie sprawy nie zostały jeszcze udowodnione. Dzięki temu możliwe będzie uniknięcie sytuacji, w której strona obiektywnie powinna otrzymać korzystne dla siebie rozstrzygnięcie, ale nie otrzymuje go z powodu niewiedzy, bądź przeoczenia, w skutek którego nie przedstawia organowi posiadanych istotnych dowodów, czy informacji w sprawie.

 

Zwiększenie adekwatności kar administracyjnych.

 

Dotychczas regulacje dotyczące kar administracyjnych znajdowały się głównie w przepisach szczegółowych, które określały ich wymiar w różnych gałęziach prawa administracyjnego. Znowelizowany Kodeks postępowania administracyjnego wprowadza Dział IVa, w którym zostały uregulowane ogólne przepisy dotyczące administracyjnych kar pieniężnych. Jednolite standardy wymiaru kar określają zasady wymierzania kar oraz fakty, którymi ma kierować się organ wymierzając wysokość sankcji. Jest to między innymi waga i okoliczności naruszenia prawa, w szczególności potrzeba ochrony życia lub zdrowia, ochrona mienia w znacznych rozmiarach lub ochrona ważnego interesu publicznego lub wyjątkowo ważnego interesu strony oraz czas trwania naruszenia.

 

 Zostały także określone ulgi oraz warunki, w których strona nie podlega karze lub organ w drodze decyzji odstępuje od wymierzania kary i poprzestaje na pouczeniu, tj. gdy do naruszenia prawa doszło wskutek działania siły wyższej oraz gdy waga naruszenia prawa jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa lub za to samo zachowanie została uprzednio ukarana, a kara spełnia cele, dla których miałaby być nałożona administracyjna kara pieniężna.

 

Uregulowana została także instytucja przedawnienia oraz zasady wstrzymania biegu jego terminu. Zgodnie z art. 189g  administracyjna kara pieniężna nie może zostać nałożona, jeżeli upłynęło pięć lat od dnia naruszenia prawa albo wystąpienia jego skutków, chyba że odrębne przepisy przewidują inny termin.

 

 

Źródła:

- Ustawa z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw

- Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

- „Nowelizacja Kodeksu postępowania administracyjnego. Czego dotyczą zmiany i jak je stosować” Publikacja Ministerstwa Rozwoju, maj 2017 r.

 

 

Przygotował zespół:

 

- adw. Dariusz Goliński

- apl. adw. Jan Narkiewicz – Jodko

- Karol Przemski  

DG, JNJ, KP, 24.05.2017,